index | home | introductie | cursus | opleiding | afbeeldingen | woordenboek | atelier | adressen | gereedschappen| onderdelen| wetenswaardig| vragen
links | sponsors
Google
 
HET WEER­ ­ ­ FILE NIEUWS­ ­ ­ ROUTEPLANNER

Kleine horloge reparaties

naar gereedschapkennis
Het plaatsen van batterijen.
Vernieuwen van kroon en stift.
wijzerplaatpoten solderen
afregelen van mechanische horloges

Het plaatsen van batterijen;

Plaats nooit een nieuwe batterij in aanwezigheid van de klant!

Wanneer een klant u een horloge aanbiedt omdat er een nieuwe batterij in moet, vraag dan eerst wanneer de vorige batterij geplaatst is. Is dat korter geleden dan redelijkerwijs mag worden verwacht en toch loopt het uurwerk niet, dan is de kans groot dat dit niet aan de batterij ligt maar aan iets anders. Als het oorspronkelijk om een waterdicht horloge gaat, informeer dan direct of het ook weer waterdicht gemaakt moet worden. U kunt namelijk niet zonder meer garanderen dat een opengemaakte kast automatisch weer waterdicht is na het plaatsen van een batterij, terwijl veel klanten hier wel van uitgaan.
Ga naar uw atelier, zodat u rustig kunt bekijken of het horloge stilstaat omdat de batterij leeg is of dat de oorzaak ergens anders ligt.
Gaat de secondewijzer met schokjes vooruit, bijv. iedere 2 of 4 seconden, dan is het vrijwel zeker dat de batterij nog slechts enkele dagen zal meegaan, al lijkt het bij doormeten erop dat de batterij nog vol is. Dit is namelijk een systeem dat zowel bij diverse Japanse als bij vele Zwitserse horloges is ingebouwd. Aangezien een horlogebatterij een zeer constante kracht moet leveren, zal hij in een erg korte tijd van ‘vol’ ineens ‘leeg’ blijken te zijn.
Als het horloge daadwerkelijk stilstaat, zal bij doormeten duidelijk te zien zijn dat het voltage van de batterij lager is.
Bij horloges met datum heeft u nog een tweede goede indicatie. Is het horloge namelijk stil komen te staan vlak voordat de datum moest verspringen, maar gaat het weer lopen nadat u de datum handmatig heeft verzet, dan is dit een duidelijke aanwijzing dat de batterij leeg is. Deze heeft dan nog wel de kracht om het raderwerk te verzetten, maar de extra kracht die nodig is om in dit geval de datum te verzetten kan hij niet meer opbrengen.

Het horloge openen is vaak niet zo gemakkelijk als het lijkt, en als u niet meteen kunt beoordelen hoe de kast geopend moet worden, neem dan rustig de tijd en laat de klant op een ander tijdstip terug komen.

Trouwens: eventjes vlug een batterij wisselen is sowieso uit den boze.

Hoe moet het dan wel?

Eerst bekijkt u om wat voor soort kast het gaat. In de praktijk zult u het meest te maken krijgen met drukkasten en met kasten met schroefdeksel. Maar het is niet denkbeeldig dat de kast op een nog andere manier sluit. Een betrekkelijk veel voorkomende horlogekast is een kast uit één stuk, waarbij het glas verwijderd moet worden om het uurwerk uit de kast te kunnen halen. Bij deze horloges kunt u ook de stift vaak moeilijk verwijderen. De betere merken hebben meestal een tweedelige stift, waarbij de twee delen als een mannetje en een vrouwtje in elkaar passen.
U kunt dan de kroon met het kroondeel eruit trekken en dan het uurwerk verwijderen. Maar we kunnen ook goedkopere kasten tegenkomen, waarbij u eerst de werkring moet verwijderen, dan het uurwerk moet omdraaien wat alleen maar lukt als u de stift uitgetrokken heeft, vervolgens de stift moet verwijderen en dan pas het uurwerk kunt verwijderen.
Er zijn nóg ingewikkelder systemen om een uurwerk in een kast te bevestigen, maar daar komen we later nog wel eens op terug.
Uit bovenstaand verhaal begrijpt u dat het verstandig is om niet op uw vingers gekeken te worden.
Als u toch zelf de batterijen voor uw klanten wilt wisselen (en dat is nu ook weer niet zo moeilijk als u misschien denkt na het bovenstaande gelezen te hebben), ga dan als volgt te werk.

  • Werk altijd met goed gereedschap, zie gereedschappen Er is niets zo ergerlijk als het beschadigen van een kast, temeer daar er zeer goede kastopeners en kastsluiters zijn voor zowel druk- als schroef kasten, waarmee het openen zonder beschadigen mogelijk is.
  • Maak de kast aan de buitenzijde zo goed mogelijk schoon.
  • Meet de oude batterij eerst door, bij voorkeur terwijl hij nog in het uurwerk zit. Blijkt hij nog vol te zijn terwijl het horloge toch stil staat, neem dan contact op met uw klant en vertel hem dat de oorzaak ergens anders ligt.
  • Blijkt de batterij daadwerkelijk leeg te zijn (en dan geeft hij minder dan de aangegeven waarde aan), verwijder dan de batterij, en let er hierbij op of de “plus” boven zit. In de meeste gevallen is dit het geval, maar niet altijd. Noteer het type batterij en leg hem apart, zodat u straks niet per ongeluk de zelfde batterij terugplaatst.
  • Is de batterij volledig leeg, meet dan het uurwerk door om vast te stellen dat er geen kortsluiting wordt maakt. Het is ook mogelijk dat er elders een batterij is geplaatst of dat de klant zelf heeft geprobeerd er een te plaatsen. Wanneer daarbij het isolatieplaatje verdwenen is, dan heeft het weinig zin om zonder meer een nieuwe batterij te plaatsen. Niet alle klanten zullen u dit meteen vertellen. (om het u gemakkelijk te maken: niet alle uurwerken hebben een isolatieplaatje).
  • Maak nu de contacten schoon. Vaak zit er vocht of een wit poeder op de plaats van de oude batterij. In dat geval was de oude batterij al aan het leeglopen. Gebruik voor het schoonmaken van de contacten nooit een koper- of staalborsteltje, maar gebruik altijd eerst rodico of een gelijkwaardig product. Rodico lijkt op kneedgum en is groen van kleur. Als dit niet helpt, gebruik dan voorzichtig een glasborsteltje om de aanslag te verwijderen. Blaas de losse deeltjes uit het uurwerk.
  • Als u dit alles gedaan heeft, dan kunt u de nieuwe batterij plaatsen. Let erop dat u de juiste batterij plaatst en ga er niet zonder meer van uit dat er een juiste in zat ! Er zijn vijf soorten batterijen, maar in de praktijk zult u doorgaans met maar drie soorten te maken krijgen. Ten eerste de LOW DRAIN SILVER OXYDE. Dit is de meest gebruikte en u gebruikt hem voor alle analoge horloges zonder verlichting of alarm. De HIGH DRAIN SILVER OXYDE gebruikt u bij alle led en lcd horloges met verlichting en/of alarm. Dan is er nog de LITHIUM batterij. Deze zit meestal in lcd horloges, maar is gezien de veel grotere afmetingen zelden met andere te verwarren. Verder zijn er nog de SOLAR SILVER OXYDE en voor de oudere horloges de LOW DRAIN MERCURY. De eerste zult u als het goed is nooit hoeven te vervangen en de tweede zult u zelden meer tegenkomen. In de praktijk hebben we dus het meest te maken met de LOW DRAIN SILVER OXYDE, de HIGH DRAIN SILVER OXYDE en de LITHIUMbatterij. De laatste zal, door zijn afwijkende maat, zelden tot verwarring leiden en wat de overige twee betreft kunt u in deVervangingstabel horlogebatterijen zien welke u nodig heeft.
    Heeft u de juiste batterij gevonden, let er dan bij het plaatsen goed op waar de contacten zitten. Het pluscontact wil nog wel eens aan de zijkant zitten als een klein lipje. Indien u nu de batterij op dit lipje plaatst, dan maakt ‘plus’ contact met ‘min’ en loopt het horloge niet (u maakt dan kortsluiting en dat komt vaker voor dan u denkt.) Plaats de batterij schuin tegen het lipje van de pluspool en druk hem daarna voorzichtig aan. Ook moet u er aan denken dat de pluspool meestal boven zit. Als in het uurwerk een + teken staat in de uitholling van de plaats voor de batterij, dan moet de + naar beneden gericht zijn. In dit geval zal er ook geen isolatieplaatje aanwezig zijn.
top

Het vernieuwen van kroon en stift

naar gereedschapkennis
Het plaatsen van batterijen.
Vernieuwen van kroon en stift.
wijzerplaatpoten solderen
afregelen van mechanische horloges

Eerst wat begrippen. Wat is wat?

Een kroon is het knopje waarmee u een horloge kunt gelijkzetten en, indien aanwezig, een datum kunt instellen. Bij mechanische horloges dient de kroon ook om het horloge op te winden.

Een stift is het asje dat in de kroon geschroefd zit en de verbinding maakt met het uurwerk. In de tijd dat er nog geen kwartshorloges waren, noemden we dit een opwindstift, maar aangezien de meeste horloges tegenwoordig niet meer worden opgewonden is het logischer om het voorvoegsel “opwind” weg te laten en simpelweg te spreken over een stift.

Bij horloges zijn er vele wegen die naar Rome leiden. Wat ik u hierna ga uitleggen, zal in de meeste gevallen wel kloppen, maar er zijn afwijkingen mogelijk. Het principe zal echter wel hetzelfde zijn.
Om een kroon te vernieuwen of om een gebroken stift te vervangen, zullen we eerst de oude stift moeten verwijderen.
Hier zijn in de loop der jaren nogal wat verschillende methoden voor ontwikkeld. Ik wil er hier enige noemen. Alle methodes noemen is vrijwel onmogelijk. Ook ik kom, na al die jaren, nog steeds methoden tegen die ik nooit eerder gezien had. Maar weten we eenmaal hoe de meest voorkomende systemen werken, dan komen we met gezond verstand een heel eind.
Om de stift vast te houden en toch op en neer te kunnen bewegen, zodat hij zijn verschillende functies kan vervullen, hebben we een palletje nodig dat ervoor zorgt dat de stift er niet uit valt. Dit noemen we een tirette. Deze houdt én de stift vast én dient als hefboom om de verschillende functies te vervullen. In het verleden had je eigenlijk maar één systeem. Daarbij was de tirette met een schroef bevestigd en deze schroef had meestal een borst, die er voor zorgde dat hij niet naar boven kon. Draaide je hem los, dan ging de tirette automatisch naar beneden. Draai de schroef nooit helemaal los, want dan heeft u grote kans dat de tirette van zijn plaats gaat en moet de wijzerplaat er af om deze weer vast te krijgen.
Op deze wijze kwam de stift vrij en kon je hem verwijderen en daarna kon het uurwerk uit de kast worden genomen. Om kosten te sparen, heeft men de schroef vervangen door een vast asje in de tirette te maken. En door aan de andere zijde een verend plaatje te zetten kun je nu, door op dit asje te drukken, de stift uit het uurwerk verwijderen. Later is men er in geslaagd om het oplichten van de tirette en het verwijderen van de stift nog eenvoudiger te maken. De meest voorkomende methoden heb ik u hier genoemd. Om echter te weten waar u op moet drukken, hebben de meeste fabrikanten dit punt aangegeven met een pijl of met het woord ‘push’.
Echter, u zult niet verbaasd moeten kijken als u een pijl ziet met daarnaast een gat en daaronder een klein plaatje waarin een holletje zit, of als er aan de zijkant een klein lipje met een holletje uitsteekt. In dat geval moet u daar drukken, want het doel is steeds hetzelfde namelijk het in de juiste stand brengen van de tirette om de stift te kunnen verwijderen. Mocht u echter helemaal niets aantreffen, of wel een pijl maar geen plaatje, dan is het ook nog mogelijk dat deze pas te voorschijn komt als u de kroon uittrekt, zodat u dan de stift alleen kunt verwijderen met de kroon in uitgetrokken stand.

Voor de duidelijkheid heb ik enige foto`s bijgevoegd. Klik erop om een vergroting te krijgen.

uurwerk

uurwerk

uurwerk

uurwerk

uurwerk

uurwerk

uurwerk

uurwerk

­ top

Afregelen van mechanische horloges

naar gereedschapkennis
Het plaatsen van batterijen.
Vernieuwen van kroon en stift.
wijzerplaatpoten solderen
Afregelen van mechanische horloges



Elk mechanisch horloge heeft een systeem om het horloge, indien nodig, te kunnen afregelen, dat wil zeggen het vlugger of langzamer te laten lopen. In de meeste gevallen betreft dit systeem een zogenaamd kompas.
Ik wil hier de werking van het kompas met u bespreken.
We moeten daarbij wel bedenken dat alleen een uurwerk dat in goede staat verkeert hiermee is af te regelen. Als het uurwerk op het ene moment voor en op het andere moment achter loopt, dan heeft het afregelen geen zin en is er vrijwel zeker iets anders aan de hand.

Om een en ander goed te kunnen begrijpen, heb ik op foto 00 de verschillende onderdelen aangegeven die met het afregelen te maken hebben.
  1. Kompas
  2. Balans
  3. Spiraalveer
  4. Spiraalklosje
  5. en tenslotte
  6. de Kompassleutel en de Kompassleutelpen


Het op tijd lopen is een optelsom van vele factoren, maar onthoud dat de lengte van de spiraalveer hierbij een belangrijke rol speelt. Dat betekent dat als we die lengte kunnen beïnvloeden, we het uurwerk ook vlugger of langzamer kunnen laten lopen. Dit werkt als volgt.
We zien op foto 00 dat de spiraalveer (nr 3) aan de binnenzijde vast zit op de balans (nr 2) en aan de buitenkant bevestigd is aan het spiraalklosje (nr 4) door middel van een voorsteekstiftje, dat ik met een witte pijl heb aangegeven. Als nu de balans (nr 2) gaat draaien, dan zal op een gegeven moment de spanning in de spiraalveer zo groot worden dat hij niet verder kan en door de spanning terugdraait. Het aantal graden dat de balans maakt noemen we de amplitude.
Ook zien we bij nr 5 de kompassleutel en de kompaspen, waartussen de spiraalveer loopt (zie pijl).
De afstand tussen de kompaspen en de kompassleutel moet in de meeste gevallen zo klein mogelijk zijn, maar de spiraalveer moet er wel altijd vrij in kunnen bewegen.
Door nu het kompas (nr 1) naar links of naar rechts te bewegen, beïnvloeden we de lengte van de spiraalveer en gaat het uurwerk dus sneller of langzamer lopen.  
 
Hieronder volgen enige uitvoeringen van verschillende kompassen die u in de praktijk kan tegenkomen. Er zijn er nog veel meer, maar het principe is altijd het zelfde.

Op foto 01 ziet u het meest voorkomende type bij oudere zak- en polshorloges.
Hierbij is de kompasnaald (C) uit een stuk.
We zien op de balanskloof (E) de letters F-S en A-R staan. Dit komen we ook wel tegen bij regulateurklokken op een plaatje dat onder in de kast tegen de achterwand is bevestigd.
Deze letters geven aan naar welke kant we de kompasnaald moeten bewegen om het uurwerk respectievelijk sneller of langzamer te laten lopen. Bewegen we de naald naar links (dus naar de F), dan zal het uurwerk sneller (Faster) gaan lopen, want in dat geval maken we de spiraalveer korter en zal deze, doordat hij eerder op spanning is, de balans eerder doen terugdraaien. En als we de naald naar rechts draaien, gebeurt het omgekeerde en zal het uurwerk langzamer gaan lopen.  
 
Bij het kompas dat u op foto 02 ziet, zijn de mogelijkheden om te regelen groter dan bij dat op foto 01. Het gedeelte A waar de kompassleutel en de pen in zitten, is hier los verdraaibaar van de kompaspen C. Men kan met dit kompas, door het uurwerk met het losse gedeelte bij A eerst ruw te regelen, zeer secuur werken doordat er een fijnregelschroef (D) op zit.
Ook heeft dit kompas de mogelijkheid om de balans recht tikkend te maken, dat wil zeggen dat de uitslag van de balans naar beide zijden gelijk is.
Dit heeft men bereikt door ook het gedeelte waar het spiraalklosje (D) in bevestigd is draaibaar te maken.



Bij het regelorgaan op foto 03 is de werking het zelfde als op foto 2, alleen heeft men het anders uitgevoerd.



De werking van het regelorgaan op foto 04 is gelijk aan dat op foto 01, alleen in een moderner jasje.



En het regelorgaan op foto 05 heeft de zelfde mogelijkheden als dat op de foto's 01 en 02, alleen zit hier geen fijnregeling op en heeft men het staartstuk weggelaten. Daarvoor in de plaats heeft men een kleine uitstulping (C) aan de zijkant gemaakt .
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
foto 00 regelorgaan  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
foto 01 regelorgaan  
 
 
 
 
 
 
 
foto 02 regelorgaan  
 
 
 
 
 
 
 
 
foto 03 regelorgaan foto 04 regelorgaan foto 05 regelorgaan
­ top
copyright ©