index | home | introductie | cursus | afbeeldingen | woordenboek | atelier | adressen | gereedschappen| onderdelen| wetenswaardig| vragen
links | sponsors
Google
 
HET WEER­ ­ ­ FILE NIEUWS­ ­ ­ ROUTEPLANNER

Reparatie van de antieke klokken
VERBUSSEN.


De Friese staart en stoelklokken:
Demonteren Antieke Friese staartklok
Schoonmaken.
Tappen polijsten met de hand:
Verbussen
Spaken pennenrad (grondrad slagwerk) herstellen:
Sporen herstellen
Sluitschijf herstellen:
Tanden ankerrad herstellen
Anker herstellen
Wekkerwerk:
Datum verzetting
Monteren Antieke Friesestaartklok
Benamingen onderdelen Friese staartklok
Benamingen onderdelen Friese stoelklok

Het verbussen van antieke klokken gaat anders in zijn werk dan bij moderne klokken.
Ik wil hier laten zien hoe ik dat doe, wat niet inhoudt dat er geen andere goede methodes zijn.
Bij het restaureren van antieke klokken moeten we vaak fouten uit het verleden die gemaakt zijn door onkunde, onwetendheid of het niet hebben van de juiste gereedschappen, herstellen. Dit geldt in hoge mate voor het verbussen van uitgesleten tapgaten.
Laten we eerst eens kijken hoe men in het verleden vaak te werk ging.
Op foto 00 zien we bij 2 dat rondom het gat allemaal centers zijn geslagen. Dit was een methode om het gat kleiner te maken. We mogen er niet van uitgaan dat het hier altijd om prutswerk handelt. Maar 150 jaar of nog langer geleden, beschikte vrijwel niemand over een draaibank en was dit een van de weinige manieren om met de middelen die men had de slijtage zo goed als mogelijk te verwijderen. Toen ik zelf eind jaren 50 bij een toen reeds bejaarde klokkenmaker waar ik veel vertoefde leerde hoe men antieke klokken moest restaureren, moest ik het gat dicht maken met een blinde bus. Het resultaat was zoals in deze stijl bij nr. 1 In die tijd echter eindigden de tappen van de raderen in een punt, wat bij 3 nog enigszins te zien is. Als je dan het rad tussen de stijlen klemde, kon je heel eenvoudig vaststellen wat de beste plaats voor het nieuwe gat was.
Om voor mij onduidelijke redenen zijn bij latere reparaties de tappen afgevlakt en kan men bovenstaande methode dus niet meer gebruiken. Daardoor ziet men helaas in veel gevallen dat er dikwandige bouchons gebruikt worden, iets dat ik zowel technisch als esthetisch een zeer slechte oplossing vind. Op het technische aspect kom ik aan het eind terug.

Gelukkig zijn er betere methodes.
Eerst gaan we bepalen naar welke kant het gat is ingesleten. Op foto 01 zien we dat het bovenste gat van het stuitrad naar links is ingesleten. Om er zeker van te zijn dat dit ook het geval is, draaien we het hartrad in de normale richting, dus rechtsom. Dan zal het stuitrad linksom draaien. Houden we dit rad nu tegen, dan zien we dat de tap ook tegen de linkerkant van de gatwand gaat liggen. Dit houdt dus in dat we het gat naar rechts uit moeten vijlen om het oorspronkelijke centrum terug te krijgen.
We gaan nu echter geen gebruik maken van standaard bussen, maar van dunwandig getrokken zeer hard busmessing (zie foto 02). U kunt dit hier in vele maten bestellen.

We zoeken nu een diameter uit die strak over de tap past (foto 03). De bus moet vrijwel meteen de juiste maat hebben zodat, als we hem geplaatst hebben, het gat niet of nauwelijks groter gemaakt hoeft te worden aangezien het maar een dunne wand heeft.








Als de juiste maat er niet bij is, dan nemen we n maat te groot (foto 04), zagen deze in (foto 05), knijpen met een plattang het gleufje dicht en buigen hem weer mooi rond (foto 06. Op deze manier kan eigenlijk voor elke tap een passende bus worden gemaakt.






Hebben we de juiste maat gevonden (foto 07), dan vijlen we eerst een schuine kant aan het busmessing in een verhouding van ongeveer 100/150 (net als de ruimers) (foto's 08-09). Het is belangrijk dat de bus er straks aan de binnenzijde wordt vast geklonken tot deze goed vast zit.












Nu gaan we het gat in de stijl of platine groter maken ofwel opruimen. We kunnen hier verschillende gereedschappen voor gebruiken. Op foto 10 zien we bij 1 een Engelse boor en bij 2 Phantom pengatruimers en bij 3 Bergeon grootwerkboren. Het resultaat is hetzelfde. Als u echter in het bezit bent van een Bergeon verbusapparaat, dan heeft u de andere ruimers niet nodig voor het plaatsen van bussen.











Voor we gaan opruimen, vijlen we eerst het gat indien nodig rond. Zie foto 01.
Het opruimen van het gat is een secuur werkje. Kijk dus regelmatig of het busmessing al past. Als het n of twee mm in het gat past, stopt u met opruimen. U ruimt altijd vanuit de binnenkant van de stijl of platine (foto's 11 t/m 14).











Vervolgens verzenken we het gat aan de buitenzijde met een driekant of ontgratingsfrees (foto 15).




Nu tikken we het busmessing vanuit de binnenzijde van de stijl er in en wel zover dat hij er aan de andere kant ongeveer een halve millimeter uitsteekt (foto 16).



We zagen hem nu een halve mm. buiten de stijl af (foto 17).






Om de bus mooi recht te krijgen en er eventueel het teveel aan materiaal af te halen, nemen we een stukje plastic dat we op de uitstekende rand van de bus leggen en vijlen hem op maat. Als we er voor zorgen verschillende diktes plastic in voorraad te hebben, kunnen we precies bepalen hoe veel we de bus uit willen laten steken. Het grote voordeel is dat we de stijl niet beschadigen met de vijl (foto's 18 t/m 20).











Nu verzinken we de bus aan beide zijden. Aan de buitenkant z ver dat we een scherpe rand hebben en aan de binnenkant ongeveer de helft (foto 21).










Vervolgens nemen we een bolle pons en velzen de rand om. Tijdens het tikken op de pons draaien we hem als een tol die zowat stilstaat zodat we een mooie kraag krijgen. We zullen zien dat als we de stijl omdraaien de binnenzijde van de bus mooi vlak is (fotos 22 t/m 25 ).
Indien noodzakelijk ruimen we de bus op en hebben nu een mooie, weinig opvallende bus geplaatst van zeer slijtvast materiaal.












Afgezien van het esthetische zou ik nog even terugkomen op het technische aspect van dit busmessing. Op foto 26 ziet u een fabrieksbus en een bus van dunwandig getrokken busmessing. De diameter van het gat is hetzelfde. U ziet een aanmerkelijk kleurverschil maar ook een veel grotere buitendiameter. Nu nemen we een middenstijl van een staart- of stoelklok en zien dat de tapgaten van onder andere het grondrad van het gaandewerk en het pennenrad van het slagwerk zeer dicht bij elkaar liggen. Gebruiken we hier dikwandige bussen voor, dan zien op foto 27 dat als u beide gaten zou moeten verbussen u een probleem heeft, terwijl met dunwandig buskoper (foto 28) er ruimte voldoende is.







Een ander geval betreft comtoise klokken. Bij deze klokken is er in een metalen stijl een blinde messing bus geplaatst en daarin het tapgat gemaakt. Aangezien het tapgat later is aangebracht, zit dit gat lang niet altijd in het midden van de messing bus. Een dikwandige bus kan hier voor problemen zorgen indien hij een grotere diameter heeft dan de messingbus die in de stijl zit. Met dunwandig getrokken materiaal zult u hier nooit last van hebben.

foto 00 verbussen antieke klokken foto 01 verbussen antieke klokken foto 02 verbussen antieke klokken foto 03 verbussen antieke klokken foto 04 verbussen antieke klokken foto 05 verbussen antieke klokken foto 06 verbussen antieke klokken foto 07 verbussen antieke klokken foto 08 verbussen antieke klokken foto 09 verbussen antieke klokken foto 10 verbussen antieke klokken foto 11 verbussen antieke klokken foto 12 verbussen antieke klokken foto 13 verbussen antieke klokken foto 14 verbussen antieke klokken foto 15 verbussen antieke klokken foto 16 verbussen antieke klokken foto 17 verbussen antieke klokken foto 18 verbussen antieke klokken foto 19 verbussen antieke klokken foto 20 verbussen antieke klokken foto 21 verbussen antieke klokken foto 22 verbussen antieke klokken foto 23 verbussen antieke klokken foto 24 verbussen antieke klokken foto 25 verbussen antieke klokken foto 26 verbussen antieke klokken foto 27 verbussen antieke klokken foto 28 verbussen antieke klokken


­ top     


copyright