index | home | introductie | cursus | afbeeldingen | woordenboek | atelier | adressen | gereedschappen| onderdelen| wetenswaardig| vragen
links | sponsors
Google
 
HET WEER­ ­ ­ FILE NIEUWS­ ­ ­ ROUTEPLANNER

Reparatie van de antieke Friesestaartklok
MONTEREN ANTIEKE FRIESE STAARTKLOK


De Friese staart- en stoelklokken
Demonteren Antieke Friesestaartklok
Monteren antieke Friese staartklok
Schoonmaken
Tappen polijsten met de hand
Verbussen
Spaken pennenrad (grondrad slagwerk) herstellen
Sporen herstellen
Sluitrad repareren
Tanden ankerrad herstellen
Anker herstellen
Wekkerwerk
Datumverzetting
Benamingen onderdelen Friese staartklok
Benamingen onderdelen Friese stoelklok
volgende pagina

Op foto 0 staan alle benamingen van de onderdelen van de Friese staartklok .

Op de foto’s zijn o.a. pijltjes geplaatst. > > > De rode pijlen geven aan waarover het op dat moment gaat. De blauwe geven aan waar u olie moet geven en de groene waar u vet dient te geven.
Het vet maakt u door klokkenolie en consistentvet half om half te mengen.

We beginnen met het in elkaar zetten van de losse onderdelen (zie de foto's 1 t/m 13).
Bij de Friese staartklok zijn dat het uurrad, de windvleugel, het wekkerwerk en het spoor op het pennenrad.





Het uurrad bestaat uit drie delen: het uurrad, de uurwijzerbus en de klemveer (foto's 1 t/m 4 ). We plaatsen de uurwijzerbus in het uurrad en schuiven de klemveer aan de andere zijde er op. Vergeet niet aan beide zijden vet te geven. Meestal (zie foto 10) kunnen we aan de afdruk goed zien aan welke kant de bus heeft gezeten. Maar mochten de tanden van het uurrad ingesleten zijn, dan kan men deze ook aan de andere kant plaatsen zodat de vertanding weer correct is. Het grote voordeel van een uurwijzer die verdraaibaar is, is dat we de wijzer zonder problemen op het juiste uur kunnen zetten, bijv. als de klok van slag is geraakt.









De windvleugel bestaat uit rondsel, klemveer, windvleugel en borgveer (foto 5). We schuiven de klemveer op de as, gevolgd door de windvleugel en borgen deze met het borgveertje. Zorg er voor dat de windvleugel ook echt klemt. Mocht dit niet het geval zijn, dan buigen we de klemveer wat boller voordat we hem plaatsen.












Het wekkerwerk bestaat uit de wekkerradas, wekkerrad, wekkerspoor, borgveer en wekkerhamer (foto 7). Na vet te hebben gegeven op de wekkerradas, schuiven we het wekkerrad hierop (foto 8). Vervolgens geven we ook deze as vet en schuiven hierop het spoor. We borgen het geheel met de borgveer (foto's 10 en 11). Tenslotte brengen we de hamer op zijn plaats en geven vet en olie op de aangegeven plaatsen.

















Tenslotte plaatsen we het spoor op het pennenrad nadat op de juiste plaatsen vet is gegeven en borgen dit met de borgveer.










Op foto 14 zien we de onderdelen van het geraamte.
Dit bestaat uit a) de bovenplaat b) de onderplaat c) de pilaren d) de slagpilaar e) de dwarspilaar met hamerlichter en f) de dwarspilaar voor bokkenpoot en achterlichter. Op de foto is te zien hoe u dit in elkaar moet zetten. Dus pilaar 1 in gat 1 (foto15), pilaar 2 in gat 2 enz. Geef de dwarspilaren aan de uiteinden vet voordat u ze plaatst; later kunt u daar nog maar moeilijk bij komen. De dwarspilaar met de hamerlichter wordt met de lichter het dichtst bij pilaar 2 geplaatst (foto 16). Bij de dwarspilaar voor de bokkenpoot heeft u bij het demonteren tekens geplaatst indien deze er niet waren. U plaatst deze pilaar nu net zo terug, want als u hem andersom zou plaatsten, dan heeft u grote kans dat de lichters straks niet op de viekanten passen.
De spanveer 2 dient er voor om de dwarspilaar in de juiste stand terug te brengen als de klok heeft geslagen. Aangezien er meestal nogal veel speling van links naar rechts is en dit nadelige gevolgen kan hebben op het slagwerk, stellen we deze veer zo dat als de pilaar volledig naar rechts is geschoven deze ongeveer 2 mm. voorbij het gat en ongeveer 2 mm. vanaf de pilaar staat (foto 18).
De lichters zullen op deze wijze altijd in de zelfde stand staan, wat de werking van het slagwerk ten goede komt.








De pilaren worden vastgezet met voorsteekstiften, zowel aan de onder- als aan de bovenzijde (foto 19).



Foto 20 laat het gemonteerde geraamte zien met de plaatsen waar u vet moet aanbrengen.


De stijlen of platines zijn meestal voorzien van een teken (foto 21). Eén puntje . betekent gaandwerk voor , twee puntjes .. betekenen midden en drie puntjes ... betekenen slagwerk achter. De stijlen worden zo geplaatst dat de tekens van de twee buitenste stijlen, dus . en ..., naar buiten zijn gericht en van de middelste, dus .., met de tekens naar voren staat (foto’s 22 en 24).
Soms zijn voor de stevigheid aan de uitstekende delen van de stijlen voorsteekstiften aangebracht, zodat de boven- en onderplaat beter met elkaar zijn verbonden (foto 24 nr 2).




Als we de middelste stijl die wordt vastgezet met metalen plaatjes (foto 24-3) geplaatst hebben, gaan we de raderen van het gaandwerk plaatsen. Denk er om de raderen op teken te zetten (foto 23).


Op de foto's 24, 25 en 27 zien we waar we het raderwerk olie moeten geven. Het is aan te bevelen om, zoals op foto 25 te zien is, in de tapgaten en voor we het rad plaatsen op de tap olie te geven, omdat we hier later niet of zeer lastig bij kunnen komen.



Ook hier kunnen we nu de raderen plaatsen en ook hier geldt: denk er om dat ze op teken staan ( foto 26).


Na de stijl aangebracht te hebben, plaatsen we de achterlichter. We draaien de dwarslichter nu zo dat de spanveer in het gat komt te zitten en aan de onderzijde zit (foto 27-1).


Als we de lichter die we vastzetten met een voorsteekpen (foto 27-2) geplaatst hebben, draaien we aan het raderwerk tot dit stopt. Dit doet u het beste aan het spoor, want dan weet u zeker dat u in de juiste richting draait. Zou u dat niet doen, dan draait het spoor terug en komt er geen kracht op het raderwerk te staan. Het raderwerk stopt omdat de pen van het stuitrad (foto 27-5) tegen het blokje dat aan de binnenzijde van de achterlichter (foto 27-3) zit, stuit. Dit kan omdat deze in de uitsparing van het hart (foto 27-4) valt. Is dit niet het geval, dan staan de raderen waarschijnlijk niet op teken.

Als alles klopt dan heeft de klok eenmaal geslagen, vlak voordat het raderwerk stopte. In deze stand mag de slagwerklichter de pen in het pennenrad niet raken (foto 28). Is dit wel het geval dan betekent dit dat er reeds spanning op de slagwerklichter staat en zal hij, als hij de volgende maal wil slaan extra kracht moeten leveren, wat de slijtage vergroot. In het ergste geval kan er zelfs geweigerd worden te slaan, want deze klokken hebben geen voorslag. We kunnen dit vrij eenvoudig aanpassen door de rechter pen die aan de slagpilaar zit (foto 29) iets terug te buigen, zodat de slagwerklichter vrij komt van de pen in het pennenrad. Mocht het nu zo zijn dat de lichter dan te weinig of in het geheel niet meer opgetild wordt, dan is deze te ver afgesleten en zal moeten worden vervangen.

Voordat we het sluitrad plaatsen, wil ik het eerst met u over het rondsel van het pennenrad hebben (foto 30) . Als we dit goed bekijken, zien we dat de ruimte tussen de tanden niet overal gelijk is. Vooral is dit goed te zien bij de onderste tanden. Ook zien we dat de bovenste tand van een teken is voorzien. Bekijken we nu de achterzijde van het sluitrad, dan zien we hier ook een teken bij de tanden. Trekken we echter een rechte lijn naar boven, dan zal de pen van de achterlichter nooit precies na 12 uur in de inkeping kunnen vallen. Toch is het verstandig om eerst het sluitrad zo te plaatsen dat de achterlichter wel precies na 12 uur in de inkeping valt en mocht blijken dat het slagwerk niet goed werkt, de stand zo te veranderen dat de tekens wel met elkaar overeen komen. In dit geval was dat in orde. Ga dus nooit te snel veranderingen aan de nokken aanbrengen, maar kijk eerst eens of het rad niet op een andere manier geplaatst kan worden. We zetten de sluitplaat vast met de sluitplaatveer en een voorsteekstift (foto 33) . De controle voeren we het best uit met de ketting in het uurwerk en met het originele gewicht. Draaien we het raderwerk met de handen, dan hebben we geen juiste maatstaf en kan later blijken dat er toch nog iets niet goed is.

Is alles voor elkaar, dan draaien we de klok om en gaan het wijzerwerk en de bokkenpoot plaatsen. We beginnen met de as waar de minuutpijp op komt vet te geven en de minuutpijp er op te plaatsen. Vervolgens plaatsen we de wekkerrem en de bokkenpoot (foto 34). De bokkenpoot bestaat uit drie delen en wel de poot, het lipje en de veer die het lipje op zijn plaats moet houden. Het lipje zit draaibaar aan de voorzijde van de poot bevestigd. Als we de bokkenpoot hebben vastgezet met een voorsteekstift gaan we controleren of het lipje juist werkt.

We draaien voorzichtig aan de minuutpijp totdat een van de pennen het lipje van de bokkenpoot raakt (foto 35-1). Draaien we nu verder, dan zien we dat in eerste instantie alleen het lipje beweegt. Pas als het staartje dat aan het lipje zit de bokkenpoot raakt (foto 35-2), zal ook de bokkenpoot omhoog gaan. Ook zien we dat de bovenzijde van het lipje de veer die bovenop de bokkenpoot is bevestigd omhoog drukt (foto 35-3).

foto 0 Monteren antieke Friesestaart klok uurrad foto 1 Monteren antieke Friesestaart klok uurrad foto 2 Monteren antieke Friesestaart klok uurrad foto 3 Monteren antieke Friesestaart klok foto 4 Monteren antieke Friesestaart klok uurrad foto 5 Monteren antieke Friesestaart klok windvleugel foto 6 Monteren antieke Friesestaart klok windvleugel foto 7 Monteren antieke Friesestaart klok wekkerwerk foto8 Monteren antieke Friesestaart klok wekkerwerk foto 9 Monteren antieke Friesestaart klok wekkerwerk foto 10 Monteren antieke Friesestaart klok wekkerwerk foto 11 Monteren antieke Friesestaart klok wekkerwerk foto 12 Monteren antieke Friesestaart klok foto 13 Monteren antieke Friesestaart klok foto 14 Monteren antieke Friesestaart klok foto 15 Monteren antieke Friesestaart klok foto 16 Monteren antieke Friesestaart klok foto 17 Monteren antieke Friesestaart klok foto 18 Monteren antieke Friesestaart klok foto 19 Monteren antieke Friesestaart klok foto 20 Monteren antieke Friesestaart klok foto 21 Monteren antieke Friesestaart klok foto 22 Monteren antieke Friesestaart klok foto 23 Monteren antieke Friesestaart klok foto 24 Monteren antieke Friesestaart klok foto 25 Monteren antieke Friesestaart klok foto 26 Monteren antieke Friesestaart klok foto 27 Monteren antieke Friesestaart klok foto 28 Monteren antieke Friesestaart klok foto 29 Monteren antieke Friesestaart klok foto 30 Monteren antieke Friesestaart klok foto 31 Monteren antieke Friesestaart klok foto 32 Monteren antieke Friesestaart klok foto 33 Monteren antieke Friesestaart klok foto 34 Monteren antieke Friesestaart klok foto 35 Monteren antieke Friesestaart klok


­ top      volgende pagina

copyright ©