Waarom we een klok moeten verbussen.

Er zijn twee redenen waardoor lagers of tapgaten inslijten.
1- Door de kracht die ontwikkeld wordt door de veerspanning of het gewicht van een uurwerk zullen de lagers in één richting slijten.
De druk op tapgaten is altijd heel constant en de slijtage die hierdoor ontstaat, heeft tot gevolg dat de onderlinge afstand van de raderen niet meer ideaal is.
Door deze verkeerde afstand ontstaat een veel hogere wrijving op deze overbrenging.
Bovendien gaan op den duur de raderen en rondsels slijten. Dit laatste gevolg kan rampzalig zijn voor een uurwerk.
2- Door het ruw worden tijdens het lopen moet de tappen gepolijst worden en worden daardoor dunner waardoor de tapgaten te groot worden.

Foto 01. Hier ziet u het resultaat als tapgaten ernstig zijn ingesleten. Doordat de afstand tussen de raderen niet meer ideaal is krijgt men teveel wrijving. Gevolg slijtage.
Om te kunnen constateren of de gaten te groot zijn zetten we het raderwerk tussen de platines.
Om het overzichtelijk te houden plaatsen we eerst alleen de raderen van het gaand werk en daarna het slagwerk. We zien nu als we het grondrad of de ton heen en weer bewegen of de gaten ingesleten zijn. Als we de tap duidelijk in het gat zien bewegen kunnen we er van uit gaan dat deze te groot is. Is het gat ovaal dan komt dit dus door slijtage van het tapgat en zullen we er eerst voor moeten zorgen dat het middelpunt weer op de juiste plaats komt.
Bij de meeste klokken kunnen we aan het olie huisje zien naar welke kant het gat is ingesleten, maar wees hier voorzichtig mee want als de oliehuisjes er in zijn geponst dan zit het gat niet altijd in het midden. Om te constateren naar welke kant het gat in dat geval is uitgesleten geven we druk op het raderwerk en zorgen er voor dat we dat doen in de zelfde richting waarin de klok loopt.
Bij het gaand werk is dit makkelijk te constateren het centrumrad moet namelijk altijd rechtsom draaien. Het slagwerk is wat lastiger maar als we er even op letten in welke richting de ton of het kettingrad draait is ook dit geen probleem.
De kant waar de tap zich nu in het gat bevind is de kant waar deze is ingesleten.
Foto 02 Hier ziet u een tapgat dat is ingesleten, het grijze rondje is de tap het zwarte halve maantje het tapgat. U ziet dat de tap naar links (a) is uitgesleten, om nu het gat weer in het midden te krijgen meten we met een schuifmaat hoeveel ruimte er is ontstaan (cd) (foto's 02-03) Met een rondvijltje vijlen we nu de zelfde afstand naar rechts(b) en daarna maken we het gat rond (foto 04).
Denk er om dat u aan de boven en onderkant de zelfde hoeveelheid weg vijlt.
Als we het gat weer op de juiste plaats hebben spannen we de platine in het busapparaat (foto 05).
Denk er om dat u het gat altijd van uit de binnen kant van de platine groter maakt.
In dit geval maak ik gebruik van het busapparaat van Bergeon zie verbusapparaat.
Met de centreerkop zorgen we dat het gat op de juiste plaats zit (foto06).
Vervolgens nemen we de schuifmaat en meten de dikte van tap (foto 07).
We zoeken hier de juiste bus bij.
Dit doen we door de juiste gatmaat die we met de schuifmaat gemeten hebben te zoeken, bij het assortiment wat u hier ziet is vrijwel altijd een juiste maat te vinden. Het beste is om een bus te nemen die strak over de tap past, zodat we het gat straks nog iets op kunnen ruimen (groter maken).
Zit de tap op een plaats in de platine waar we het gat niet onbeperkt groter kunnen maken (foto15) dan is het mogelijk dat we een kleinere bus moeten plaatsen, in dat geval maken we als de bus geplaatst is het gat op maat.
Neem in geen geval een bus waar de tap ruim in het gat past.
Hebben we de juiste bus gevonden dan plaatsen we de boor die reeds een kleinstukje in het gat van de platine past in het bus apparaat en boren hiermee het gat groter (foto 08) dit doen we net zolang tot we het gat op de juiste maat hebben. De juiste maat is een gat wat driehonderdste mm. kleiner is dan de buiten maat van de bus.
Dus willen we een bus plaatsen met een buiten diam. van 400 dan is de laatste frees die we gebruiken 397. Deze maat staat op de boor.
Vervolgens plaatsen we een ontgratingfrees en halen de braam weg (foto's 9-10). We leggen nu de bus op zijn plaats (foto 11) en na een van de persstempels geplaatst te hebben tikken we de bus in de platine, doe dit met een kunststof hamer zodat u het buspapparaat niet beschadigd (foto's 12-13).
We halen nu de platine uit het busapparaat en gaan met een engelseboor (foto 14) de bus passend maken aan de tap.
U zult in vrijwel alle gevallen zien dat men u voorschrijft om dit te doen van uit de binnenzijde van platine, ik ben het hier niet mee eens en zal uitleggen waarom.
Op de platines van een klok staat altijd spanning of door de kracht van de opgewonden veer of door het gewicht. ook zijn veel uurwerken door middel van klemmen aan de voorkant van het uurwerk opgehangen. Hierdoor is het dus mogelijk dat als de tappen precies in de gaten zouden passen en u de hoogte lucht cotroleerd deze perfect is. echter als er spanning optreed door de veer of gewicht kunnen de platines iets scheeftrekken, met als gevolg dat het raderwerk vastloopt. Als we nu het gat opruimen (groter maken) vanuit de binnenkant zullen we het veel meer speling moeten geven om dit probleem te omzeilen dan als we van uit de buiten kant ruimen.
Kijkt u maar naar foto 16 u ziet hier een bus geplaatst.

1. platine
2. bus
3. as met tap
4. oliehuisje
5. speling in tapgat

Door op deze wijze het gat op maat te maken hoeft veel minder speling te geven dan dat het geval is indien de ruimte aan de binnen zijde van de platine zit.
Tot slot halen we met een rolzenker aan bijde zijden de braam weg ( Foto's 17-18). Om te kontroleren of de ingrijping goed is plaatsen we het raderwerk tussen de platines ( foto's 19-20)en terwijl we het ene rad rond draaien drukken we zacht op de as van het opvolgende rad eerst drukken we het naar beneden en dan naar boven, in bijde gevallen moet het nu soepel lopen voelt u dat het met schokjes gaat dan is de afstand tussen deze raderen niet juist, er van uit gaande dat de raderen en rondsels niet versleten zijn. Tot slotte nog dit, zorg er altijd voor dat de tap altijd uit het olie huisje steekt is dit niet het geval, maak dan het oliehuisje met een rolzenker zo diep dat dit wel het geval is.