index | home | introductie | cursus | afbeeldingen | woordenboek | atelier | adressen | gereedschappen| onderdelen| wetenswaardig| vragen
links | sponsors
Google
 
HET WEER­ ­ ­ FILE NIEUWS­ ­ ­ ROUTEPLANNER

SCHOONMAKEN VAN HET UURWERK


De Friese staart- en stoelklokken
Demonteren antieke Friese staartklok
Schoonmaken
Tappen polijsten met de hand
Verbussen
Spaken pennenrad (grondrad slagwerk) herstellen
Sporen herstellen
Sluitschijf herstellen
Tanden ankerrad herstellen
Anker herstellen
Wekkerwerk
Datumverzetting
Monteren Antieke Friesestaartklok
Benamingen onderdelen Friese staartklok
Benamingen onderdelen Friese stoelklok



Als we het uurwerk gedemonteerd hebben, gaan we het schoonmaken.
Hier zijn verschillende machines voor, maar het kan ook met de hand.
Zie onderstaand bad.

Het schoonmaken.
Waarom schoonmaken van uurwerken? We gaan hier in op de schoonmaak van uurwerken en waarom een schoonmaakbeurt op zich al vaak een reparatie is, of in ieder geval een deel van een reparatie. Als een uurwerk, mits juist gedemonteerd, goed wordt schoongemaakt, is er een grote kans dat het uurwerk, mits juist gemonteerd en geolied, daarna prima zal lopen.
Dit geldt uiteraard niet voor uurwerken met overduidelijke slijtage of een fout zoals gebroken tanden in een rad of een gebroken tap of iets dergelijks.

Veroudering van smeermiddelen.
Olin en vetten die in uurwerken gebruikt worden, zijn van een uitgekiende samenstelling zodat ze gedurende lange tijd hun smerende werk kunnen doen. Dit in tegenstelling tot de meeste andere oliesoorten die veel sneller indrogen (naaimachineolie, carterolie, huishoudolie enz.)
Het doel van deze hoogwaardige smeermiddelen is de wrijving tussen draaiende en glijdende delen te verminderen. Als na lange tijd (5 tot 10 jaar) de olie toch indroogt en taaier wordt, vermindert de smerende werking. Dit betekent dat er meer wrijving ontstaat in het uurwerk. Hoe meer de olie verdampt en indroogt, hoe minder de smerende werking. De enig juiste oplossing is dan het weghalen (d.w.z. oplossen) van de oude olie.

Invloed van stof.
Stof is normaal gesproken helaas overal aanwezig, dus ook in uurwerken. Door hoogglans polijsten van de onderdelen hechten stof en vuil zich minder goed aan het materiaal. Ook kan door een goed sluitende kast de invloed van stof worden verminderd, maar bijna nooit geheel worden weggenomen.
We moeten er dus vanuit gaan dat stof in de loop van de tijd alle onderdelen van een uurwerk zal bereiken, en dus ook de punten waar olie en vet hun werk moeten doen. Op deze punten dringt het stof in de olie en zorgt op den duur voor een vermenging van olie en stof. Dit mengsel is echter een prima, zeer fijn slijpmiddel dat slijtage kan gaan opleveren. Ook een ophoping van stof in de rondsels en raderen kan op den duur fouten gaan opleveren.
Het meeste stof (meer dan 80%) in een gemiddeld huis bestaat uit huidschilfers van de bewoners en deze veroorzaken hiermee dus zelf ongewild een groot deel van de slijtage.
Hoe schoon te maken?
Er zijn verschillende wegen die naar Rome leiden waarvan sommige beter zijn dan andere. De meeste uurwerkmakers hebben nogal eigenzinnige gedachten en voorkeuren over dit onderwerp, en het is niet gezegd dat dit slecht is. Toch zijn de meeste uurwerkmakers het erover eens dat een uurwerk het best schoon te maken is in gedemonteerde toestand. Over de redenen hiervoor later meer. We zullen enkele methodes bespreken.
De borstel en wasbenzine.
Wasbenzine heeft de mooie eigenschap dat het olie en vet oplost. Gebruikt men de wasbenzine vanuit een z.g. oliepot (glazen pot met grote opening, niet te diep) met deksel, dan kan men onderdelen onderdompelen en met de borstel afborstelen. Zodoende kan alle oude olie en vuil worden weggeborsteld. Na schoonmaak kunnen de onderdelen worden droog geblazen met koude of warme lucht (maximaal 50 C) . Voordeel: goedkoop, snel, goed resultaat mogelijk.
Nadeel: Oxiden op messing en staal blijven aanwezig, bij gebruik van te harde borstels kunnen er krassen ontstaan op het messing, arbeidsintensief, vuurgevaarlijk, soms allergische huidreacties op wasbenzine, sterke uitdroging van de huid, het inademen van dampen kan op den duur schadelijke gevolgen voor de gezondheid hebben.

Maakt u gebruik van een ultrasonische schoonmaakmachine, dan zijn hier verschillende goede baden voor in de handel.
Het onderstaande bad, dat u zelf kunt maken, werkt echter ook bijzonder goed.
Samenstelling voor schoonmaakvloeistof.
Voor zowel handmatig gebruik met een klokkenborstel als voor toepassing in het ultrasone schoonmaakbad. Men neme:

  • 5 liter water
  • 1 liter ammonia en 0,5 liter spiritus
  • 0,5 eetlepel zout
  • 0,5 eetlepel groene zeep
  • 0,25 liter schoonmaak azijn
Omdat groene zeep en zout niet zo goed oplossen in koud water, is het handig om voor het mengen eerst een liter water apart te koken en daarin de groene zeep en het zout op te lossen.
Eenmaal opgelost kunnen de rest van het water en de andere vloeistoffen toegevoegd worden.

De schoonmaakvloeistof werkt goed in het ultrasonische reinigingsbad, zeker als de vloeistof verwarmd wordt. Voor handmatig gebruik is een afwasteiltje en een niet te zachte klokkenborstel handig.

Schoonmaken met een ultrasoon.
Na het uiteen nemen van de verschillende onderdelen van het uurwerk kunnen ze in een mandje of geregen aan een stukje binddraad in het ultrasoon worden gelegd. Doorgaans zijn 30 minuten voldoende om de onderdelen goed schoon te krijgen.
Doe niet teveel onderdelen tegelijk in de bak, want de werking van het ultrasoon is vrijwel nihil als er teveel gewicht in de bak zit. Maar dit is natuurlijk afhankelijk van de maat, de kwaliteit en het vermogen van het ultrasoon.

Het drogen van onderdelen.
Als schoonmaakvloeistof op waterbasis wordt gebruikt, met de hand of met het ultrasoon, parelen na spoelen met water de waterdruppeltjes op het oppervlak.
Het is geheel ontvet en het water vindt geen houvast meer aan het materiaal.
Uurwerkmakers gebruiken vaak zaagsel in een verwarmde bak om deze waterparels te verwijderen, maar een goede badstof handdoek werkt ook prima. Het is hoogstens iets arbeidsintensiever, omdat alle onderdelen apart moeten worden gedroogd.
Vervolgens moeten met een fhn of droogkap met regelbare temperatuur de onderdelen tenminste 30 minuten worden droog geblazen om zeker te zijn dat er geen vocht achter is gebleven. De te gebruiken temperatuur mag niet hoger zijn dan 150 C. Achtergebleven vocht betekent op zijn minst roestvorming en soms ook blokkeren van een uurwerk!

Bij moderne uurwerken zijn de platines meestal gelakt. In de ultrasoon laat deze laklaag los. Dit is geen ramp, als we er maar voor zorgen dat er geen losse stukjes lak achterblijven op de onderdelen.
Het is daarom aan te bevelen om alle onderdelen die gelakt zijn met een stevige borstel (eventueel een kretsborstel) onder de kraan af te borstelen tot alle lak er af is.
Het is niet noodzakelijk, maar het staat wel mooier als u de platines voor de montage opnieuw lakt. Doe dit bijv. met een sneldrogende acryllak en in een stofvrije ruimte.
Gebruik bij de montage altijd handschoenen. Verdraagt u geen latex, gebruik dan witte handschoenen, die o.a. te koop zijn in een zaak voor feestartikelen.


Aangezien we na de noodzakelijke reparaties de onderdelen in een polijstmachine gaan na polijsten is het geen ramp als er hier daar nog enige vuilresten zijn achtergebleven. Bedenk dat een schoonmaakmachine geen wondermachine is en vuil vaak zeer hardnekkig kan zijn.

­ top


copyright